Islam – historia

Historia islamu to również historia Arabów. Najstarsze relacje o nich pochodzą z Księgi Rodzaju. Arabowie, według Biblii, to stryjeczni bracia Żydów. Wywodzą się również z Abrahama, będąc potomstwem jego syna Izmaela.

Izmael był  synem Abrahama i jego niewolnicy Hagar, którą wydalił wraz z dzieckiem na żądanie swej żony i krewniaczki Sary.

Po raz pierwszy nazwa Arabowie pojawiła się na inskrypcji asyryjskiego władcy Salamanesera III, z 853r p.n.e. Od III w p.n.e. określano ich również mianem Saracenów.

W okresie przed islamskim plemiona te różniły się językiem i kulturą materialną.

 

 

Północne i środkowe części  Półwyspu Arabskiego zamieszkiwali głównie koczownicy, wśród których powstały organizmy państwowe Nabatejczyków ze stolicą w Petrze (tereny dzisiejszej Jordanii) oraz Palmyra (na terenie dzisiejszej Syrii)  podbite następnie przez Rzymian.

W południowo-zachodniej części, zwanej Arabia Felix (Arabia Szczęśliwa), rozwinęła się bogata cywilizacja. Są to tereny w przybliżeniu dzisiejszego Jemenu i Omanu. Państwa m.in. Saba, Himjar, Main eksportowały przyprawy korzenne i złoto do strefy śródziemnomorskiej, kontrolując szlaki handlowe z Indii do Mezopotamii i Egiptu. Posiadali  dobrze rozwinięte rolnictwo dzięki doskonałemu systemowi nawadniania. Cywilizacja ta upadła w VI wieku n.e.

Na skrzyżowaniu szlaków handlowych leżała Mekka, pełniąc bardzo ważną rolę jako  miejsce ogólno arabskiego kultu Czarnego Kamienia  (Kaaba).

Tu około roku 570 urodził się twórca państwa muzułmańskiego i prorok islamu – Mahomet  –  Muhammad Ibn Abd Allah.

Zgodnie z tradycją islamu w wieku około 40 lat doznał objawienia. Anioł pod postacią człowieka wezwał go, by został wysłannikiem Boga i przekazał ludziom, jak powinni żyć. To objawienie zostało zapisane w Koranie, świętej księdze zawierającej słowa Boga. Tak powstała nowa religia monoteistyczna – islam, różna od chrześcijaństwa i judaizmu.

Początkowo nauka jego natrafiła na opór plemienia Kurajszytów, z którego pochodził. Nie akceptowali oni tego, że jest wysłannikiem Boga, ale traktowali jako kogoś,  kto występuje przeciw ich stylowi życia i dawnym bożkom. Mahomet musiał uchodzić na północ do Jasribu, znanego później jako Medyna. Tam nauka Proroka przyjęła swą ostateczną formę, określając zasady rytuałów religijnych, moralności społecznej, małżeństwa, własności, dziedziczenia. Stała się uniwersalna i skierowana do całej pogańskiej Arabii, a pośrednio do całego świata.

Po jego śmierci wybuchła zażarta walka o sukcesję. Jego następcy stopniowo zinstytucjonalizowali islam. Kalif Umar ustanowił muzułmańską erę hidżry (wędrówki, emigracji) ustalając jej dzień na 16 lipca 622r, pierwszy dzień roku księżycowego, w którym rozpoczęła się ucieczka Mahometa i jego wyznawców do Medyny.

Kalif Uthman ustalił treść Koranu, a kalif Ali, mąż córki Mahometa Fatimy, był twórcą największej schizmy w łonie islamu, szyizmu. Różnica między sunnitami (zwolennikami tradycji – łączenia władzy duchowej i świeckiej)) a szyitami, uważającymi kalifa  jedynie za imama, duchowego przywódcę muzułmanów,  jest polityczna, nie doktrynalna. Według szyitów imam powinien pochodzić w prostej linii od Mahometa.

W pierwszym okresie ery islamskiej szyici i sunnici ścierali się na polu walki i politycznie.

Powstanie islamu miało jednak ogromne znaczenie dla zjednoczenia plemion arabskich, co spowodowało falę podbojów w VII i VIII wieku i powstanie imperium arabskiego rozciągającego się od Atlantyku po granice Chin.

Arabowie opanowali Syrię, Irak, Persję, Egipt, północną Afrykę, Hiszpanię, Sycylię a na wschodzie Bucharę, Samarkandę i tereny nad dolnym Indusem. Za złoty okres uchodzi kalifat Omajjadów ze stolicą w Damaszku (661 – 750r) a następnie kalifat Abbasydów ze stolicą w Bagdadzie (750 – 1258r). Za Abbasydów nastąpił wzrost znaczenia ludności niearabskiej wyznającej islam i przekształcenie kalifatu arabskiego w muzułmański. Najsłynniejszym kalifem abbasydzkim był rządzący  w VIII w. Harun ar-Raszid, znany w Europie przede wszystkim jako jeden z bohaterów „Księgi tysiąca i jednej nocy”.

Od połowy XI wieku rzeczywistą supremację nad kalifami abbasydzkimi uzyskali Turcy seldżuccy, zostawiając im tylko pozory władzy duchowej.

Turcy  to pasterskie ludy nomadów, pochodzące z Azji wschodniej, identyfikowane również z Hunami, spokrewnione z Mongołami i przodkami współczesnych Węgrów i Finów. W VI wieku zdobyli Mongolię i poszerzyli swą dominację w kierunku północnym, południowym i zachodnim. W początkach VIII wieku część z nich, pod wodzą klanu Seldżuków podążając na zachód zetknęła się z plemionami arabskimi, przechodząc na islam. Kalifat Abbasydów zaczął ich rekrutować do swojego wojska.

W rezultacie gdy w XI wieku imperium Abbasydów upadło, powstałą próżnię polityczną wypełnili Seldżucy, budując swoje imperium, w oparciu o własne doświadczenia, jak również tradycje abbasydzkie i prowadząc świat islamu w nowy etap jego dziejów.

Pod koniec XI wieku utworzony został ogromny organizm państwowy Wielkich Seldżuków, którego centrum władzy znajdowało się w Persji, a oficjalnym językiem dokumentów był perski. Państwo Wielkich Seldżuków stopniowo zaczęło się rozpadać na mniejsze organizmy, np. w Iraku i Syrii. Część z nich osiedliła się w Azji Mniejszej. Nigdy jednak nie był zakwestionowany fakt istnienia samego kalifatu i jego przynależności do rodu Abbasydów.

Najazd Mongołów w 1258r położył kres panowaniu  dynastii Abbasydów i ostateczny upadek imperium arabskiego.

Mongołowie zlikwidowali kalifat w Bagdadzie, zrównując miasto z ziemią i mordując mieszkańców i członków rodu,  a poza ich kontrolą pozostały jedynie obszary Egiptu i Syrii rządzone przez arabską dynastię Mameluków i silny kalifat Fatymidów w Tunisie, rozciągający się później także na Egipt.

Muzułmanie zostali pozbawieni przywódcy. Kalifat przywrócono wprawdzie trzy lata później w Kairze, jednak odtąd kalif nie sprawował już żadnej władzy politycznej. „Złoty wiek” islamu dobiegł końca. Zadanie obrony i utrzymywania islamu przejęli Turcy.

Tereny imperium Abbasydów opanowały  kolejno dynastie Mongołów, Turkmenów, Persów.

Do XV wieku Arabowie panowali jeszcze na Półwyspie Iberyjskim, gdzie rekonkwista chrześcijańska w 1492r doprowadziła ostatecznie do ich wyparcia.

Na początku XVI wieku pojawiła się  nowa potęga Turków osmańskich, zastępując swych poprzedników Turków seldżuckich. Zajęli oni Konstantynopol, kładąc kres imperium bizantyjskiemu, Syrię, Egipt, Półwysep Arabski z Mekką i Medyną. Przez czterysta lat, aż do końca I wojny światowej ziemie arabskie wchodziły w skład nowej potęgi Wschodu ze stolicą w Stambule, który był siedzibą sułtana i jednocześnie kalifa wszystkich muzułmanów.  Arabowie zeszli z areny politycznej. Nastąpił okres dekadencji, zacofania i izolacji od świata zewnętrznego.

Na przełomie XVIII i XIX wieku pojawiły się tendencje do przebudowy panujących w państwie tureckim porządków. Zapoczątkował je ruch wahhabitów w środkowej Arabii głosząc hasła powrotu do pierwotnych form islamu i zasad proroka. Doprowadził on w początkach XX wieku do powstania dużego państwa Ibn Sauda, dzisiejszej Arabii Saudyjskiej. Celem wahhabitów i odpowiadającej im sekty senusich w Afryce Północnej było zjednoczenie świata arabskiego i wyzwolenie go spod obcego panowania.

Chylące się ku upadkowi Imperium Osmańskie stało się terenem ostrej rywalizacji europejskich mocarstw kolonialnych, głównie Wielkiej Brytanii i Francji.

Podbój Algierii przez Francję w 1831r rozpoczął nowożytną erę kolonialną w świecie arabskim.

Od 1881r Francja rozciągała swój protektorat również nad Tunezją, potem Marokiem. Od 1912r Włosi okupowali Libię, a od 1882r Anglicy Egipt.

I wojna światowa zakończyła co prawda panowanie Turków nad ziemiami arabskimi, ale nie ziściły się marzenia Arabów o własnej państwowości i zjednoczeniu ziem arabskich.

W maju 1916r Wielka Brytania i Francja zawarły tajny układ ( Sykes – Picot ) w sprawie podziału tego rejonu świata. Po konferencji w San Remo w 1920r Wielkiej Brytanii powierzono władzę mandatową nad Irakiem i Palestyną a Francji nad Syrią i Libanem. Utrzymały one również swoje poprzednie posiadłości w świecie arabskim.

Za pomoc, jakiej Arabowie udzielili w walce z Turkami otrzymali jedynie emirat w Transjordanii wydzielony z mandatu brytyjskiego w Palestynie.

Jedynymi faktycznie niepodległymi państwami, jakie powstały po I wojnie światowej były Arabia Saudyjska i Jemen. Stało się tak ponieważ nie znano jeszcze ich bogactw naturalnych a znaczenie strategiczne było znikome. Formalnie niepodległym państwem był także Egipt.

Przez cały okres międzywojenny w krajach Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu wybuchały liczne powstania przeciw kolonizatorom, ale faktyczną niezawisłość uzyskano dopiero po II wojnie światowej.

Szczególnie napięta była sytuacja w Palestynie, związana z postępującą kolonizacją syjonistyczną, wspomaganą przez Anglię, po deklaracji Balfoura z 1917r, będącej obietnicą utworzenia żydowskiej siedziby narodowej na tym terenie.

 

II wojna światowa otworzyła nową epokę w historii tego regionu. Liczba krajów arabskich, które  uzyskały niepodległość wzrosła do siedmiu.  Egipt, Irak, Syria, Liban, Transjordania, Arabia Saudyjska i Jemen utworzyły w Kairze w 1945r Ligę Krajów Arabskich, zostawiając otwarte drzwi dla tych, którzy tę niepodległość osiągną.

Odżyła idea panarabizmu z pokrewnym mu panislamizmem jako idea jedności arabskiej. U podstaw nacjonalizmu arabskiego leży zasada, że wszystkie ludy mówiące językiem arabskim, mające tę samą kulturę, tradycje historyczne i religię stanowią jeden naród, który powinien tworzyć jedno państwo arabskie od oceanu Atlantyckiego po Zatokę Perską,  Arabską Ojczyznę.

Utworzenie państwa Izrael w 1948r,  to obcy na ziemi arabskiej. Wywołało to ostry sprzeciw  państw arabskich i samych Palestyńczyków. Nieustanne konflikty zbrojne, wojny arabsko-żydowskie stały się trwałym elementem powojennej historii Bliskiego Wschodu.

II wojna światowa zmieniła też radykalnie układ sił w świecie. Rozpad systemu kolonialnego osłabił pozycję Wielkiej Brytanii i Francji na Biskim i Środkowym Wschodzie. Przywództwo w bloku państw zachodnich przejęły Stany Zjednoczone, dla których Bliski Wschód stał się ważnym rejonem strategicznym. Amerykańska dyplomacja popierała program syjonistyczny, zbieżny z celami amerykańskiej doktryny politycznej. Powstanie bloku państw socjalistycznych i rywalizacja ze Związkiem Radzieckim o wpływy w tym regionie, była również ważnym czynnikiem polityki amerykańskiej. Bliski Wschód stawał się ważnym ogniwem w tworzonym antyradzieckim „kordonie militarnym”.

 

Panarabizm nie sprawdził się jednak w praktyce. Próby jednoczenia się państw arabskich zaczęły kolidować z ich własnymi interesami. Odkrycie złóż ropy naftowej i gazu niektóre z nich uczyniło bajecznie bogatymi. Prowadzono własną politykę i utrzymywano własne sojusze, głównie  z dwoma najważniejszymi graczami na arenie międzynarodowej. Dochodziło też do konfliktów zbrojnych między szyitami a sunnitami, a także konfliktów, w których wykorzystywano  sprawę palestyńską (słynna wojna z Irakiem w 1991r koalicji Arabii Saudyjskiej i Kuwejtu z USA – operacja „Pustynna Burza”).

 

Po latach konfliktu izraelsko-palestyńskiego na początku XXI wieku przyjęto  do wiadomości  obecność sąsiada Arabów, państwa Izrael. Biznesmeni z Tel Awiwu są coraz częściej widywani w Katarze, Tunezji, Maroku i Zjednoczonych Emiratach Arabskich. I być może sytuacja zaczęłaby się stabilizować, gdyby nie 11 września 2001r i dramat World Trade Center. XXI wiek otworzył nowy okres w historii tego regionu.

 

You may also like...

6 komentarzy

  1. ProvoCatio napisał(a):

    @ Łał! dobre i jak w pastylce 🙂

  2. E.B napisał(a):

    @Provocatio

    Dzięki, Provo. Już dawno miałam się z islamem rozprawić, ale ciągle coś przeszkadzało. Jeszcze będę chciała uzupełnić temat o inne aspekty, jak mi wystarczy weny :))

    🙂

  3. Tadeusz_K napisał(a):

    @ebns24
    #Izmael był synem Abrahama#
    Pozwolę sobie dodać, że Izmaela tyczy proroctwo:
    „A będzie to człowiek dziki jak onager*; będzie on walczył przeciwko wszystkim i wszyscy przeciwko niemu; będzie on utrapieniem swych pobratymców”.

    Okazuje się, że nie tylko pobratymców.

    *onager= dziki osioł

  4. E.B napisał(a):

    Tadeusz

    Dzięki za to ciekawe uzupełnienie. Jak widać proroctwo się spełniło.

  5. nagor napisał(a):

    @ebns24
    Dzięki za opis historyczny islamu.
    Widzisz jakie to proste wyciągać wnioski z historii , oraz jak można ich nie dostrzegać i robić w ciemno odwrotnie niż nakazuje logika .

  6. E.B napisał(a):

    Nagor

    W tym, do czego jest dzisiaj wykorzystywany islam, jest logika. Nielogicznie, a nawet całkiem nierozumnie zachowują się ludzie, którzy zapomnieli historii i nie dostrzegają niebezpieczeństwa.
    Już za to płacą, a zapłacą jeszcze więcej.

Dodaj komentarz:

Przejdź do paska narzędzi