Chartres, miejsce tajemne (kontynuacja – 6)

GOTYK
Witraże

Witraże z Katedry w Chartres (traktat)

Kolory szkła

Szkło używane przez artystów z XII wieku można sklasyfikować w następujący sposób:

Niebieskie:
niebieskie szkła z XII wieku dają szczególny charakter tła, uznawany w tych czasach za niebieskie światło lampy, która podświetla detale i w późniejszych okresach kolory szary, zielony lub fioletowy przejęły tę funkcję;

Niebieski :

nieco jasny niebieski turkus.
szafir, ale przyjazny dla innych kolorów.
indygo, intensywne.
Azure Blue, bardzo lekki, niczym szare płótno.

Żółty
słomkowożółty, wędzony.
żółty lub szafran lekko garbowany.

Czerwienie

czerwony, bez podkładu, kolor pomarańczy bardzo słodkiej, wręcz przejrzałej.
jasnoczerwony, cętkowany.
czerwienie jasne, zadymione.

Zielenie
zielonożółty, jasny.
szmaragdowozielony. Ten kolor, wydaje się przenieść więcej szarości niż zieleni, traktuje jej jasność na odległość, a zwłaszcza w opozycji z niebieskim i czerwonym.
zielony butelkowy. Ta zieleń wydaje się zimna.

Fioletowy
purpura jasna, ciepła.
purpura przeźroczysta, niebieskawa.
ciemna purpura, w kolorze wina.
purpura jasna, zadymiona, cielista.

Tony rzadkie
mordor, kolor hiszpańskiego wina.
ciemnozielony, gorący.

Nieprawidłowe tony
biały, żółto zadymione.
szarobiały, żółtawy.
perłowy.

Wszystkie operacje chemiczne na średniowiecznym szkle przeprowadzane były może nie przypadkowo, ale instynktownie. Dlatego współczesny owym genialnym hutnikom szkła – Teofil siłą rzeczy sam opisywał owe zjawiska empirycznie na podstawie obserwacji, jak dzisiaj byśmy to nazwali – organoleptycznych, bez potrzebnej wiedzy z zakresu Chemii. Dlatego zakres tonowania kolorów szkła w tym okresie, był bardziej obszerny i nie powinno się tej klasyfikacji traktować jako absolutnej. Mamy tylko zasygnalizowane określone wartości, jako sygnał, a spektrum kolorystyczne ma wiele więcej odmian.
Po kolorach i ich odcieniach, które są jak faksymilia, poznajemy hutników szkła z XII wieku ponieważ nigdy nie receptury nie były takie same, seryjne, jak dzisiaj normowane są barwniki.
Wszystkie kolory z wyjątkiem czerwonego, były rozprowadzane w masie szkła, a nie nakładane na powierzchnie i stapiane w temperaturach niższych niż topnienie szyby, razem z topnikami, które obniżały wyraźnie temperaturę cieknięcia powierzchni, jak to czyniono w wiekach późniejszych.
Paleta składa się z kolorów szkieł, według wskazań mnicha Teofila. Prześledził on wzory ówczesnych najważniejszych witraży i ich zdobień.
W komponowaniu witrażu, ówczesny artysta stosował ustawienie ołowiu, jako konturu, co wynika z dokładnego badaniu witraży z XII wieku, gdzie kontury są zawsze ołowiane i dają kontrastową czerń.
Rysunek wykonywano na kartonie z zaznaczeniem linii ciecia prze projektanta i pomalowany wszystkich cieni, półcieni i rysy wnętrza. Jest to nie całkiem prawdziwe, z dwóch powodów: po pierwsze, że nie zostawiałoby marginesu swobody dla witrażysty (czasami ścinki szkła zostawały wykorzystywane przy innej kompozycji), po drugie, czasem sama karta została wykorzystana na dwie postacie. Należy przypuszczać, że rysownik bardziej zwrócił uwagę witrażysty, na niektóre z głównych rysów wnętrza, aby ułatwić mu szybką kompozycję. Witrażysta ciął szkła przez główne zarysy jako punkty orientacyjne, niejako mając na uwadze przechodzenie światła do nieoświetlonego wnętrza i tak manewrował dostarczonym szkłem, by ten fakt nie naruszył jednorodności obrazu.
Rysunek 3(Z okna w katedrze w Le Mans, na początku XII wieku, przedstawiający Wniebowstąpienie) uwidacznia tę technikę i współpracę : rysownik – witrażysta.
Rysownik przygotowywał dwa rysunki, jeden B, był dla witrażysty wzorem do tymczasowego montażu „pod światło”, kiedy szkła zostały tymczasowo cięte i montowane na ramie przy pomocy słomy lub drewna.
Patrząc na rysunek A zrozumiemy, w jaki sposób projekt był montowany precyzyjne, dając efekt, który sugerował grafik, aby wskazać na karcie podczas modelowania, gdzie według niego będzie efekt załamania światła i być może zastosowanie łączenia ołowiem rozwiąże ten problem. To linie przerywane na rysunku mające dać wskazówkę, gdzie będzie zacieranie konturów. Gdy fragment był zbyt duży, jak element(a), w celu uniknięcia marnowania szkła, rysownik dal linie ciągłą na płaszczu, nakazując niemalże oddzielić fragmenty.

Rysunek 3

Witrażowanie – zapomniana Sztuka

Koniecznym było, by witrażyści umieli rysować. Jest prawdą, że wówczas na Zachodzie, jak i w Bizancjum istniały szkoły ściśle określające kanony malarskie (patrz:Instrukcja chrześcijańskiej ikonografii, po starogrecku i łacinie, wprowadzenie Didron, przekład na francuski przez dr Paula Durand, Paryż, 1845.) i procesy te były wynikiem długich i głębokich obserwacji efektów dekoracyjnych. Wystarczyło wówczas, gdy mistrz umiał odnaleźć odpowiednie karty w instrukcji(w odpowiedniej manierze malarskiej), następnie znajdował wykwalifikowanych pracowników do realizacji witrażu i stosując sugestie odpowiedniej metody pracy w szkle przygotowywał kartonowy model. W dzisiejszych czasach witrażowanie w szkle nie jest realizowane według ściśle określonych reguł i może dlatego niekiedy witraże nie współgrają w sposób naturalny z otoczeniem tak, jak to obserwujemy na przykładzie Chartres i w innych francuskich witrażach z epoki Gotyku. 

Witraż jest częścią większej całości, jeżeli zostanie ona skomponowana według zasad harmonii gotyckich, to spowoduje że każdy budynek jest chórem sfer, nie podlegającym prawom fizycznym, lecz jest to zależne od talentu i geniuszu artystów, którzy go stworzyli.
Oczywiście, geniusz mistrza nie może zmienić praw, według których pada światło, perspektywy i optyki, i po to właśnie istniała instrukcja i kanon gotycki.
W czasach współczesnych wielu artystów mając za nic prawa fizyki tworzy czasami witraże kompletnie niewspółgrające z budynkami, w których są umieszczone, a przecież z całą pewnością prawa optyki i perspektywa nie uległy zmianie. Jest to śmieszny paradoks naszych czasów, bo gotyccy witrażyści z XII i XIII wieku wykazywali w swoich dziełach większe rozeznanie w prawach optyki, które były jeszcze wtedy nieodkryte, niż współcześni dumni i niestety ignorujący te znane już powszechnie prawa – artyści. Witrażyści gotyccy byli na pewno obdarzeni permanentnie pewną cechą obcą nam współczesnym, stąd ich absolutne poddanie się Kanonowi, ta cecha to pokora.
Witraże z Chartres realizowane według Kanonu Gotyckiego są absolutnie doskonałe

i wszystkie późniejsze realizacje są li tylko pastiszami tych pierwszych. Dlatego rekonstrukcja i renowacja tych dzieł jest mimo używania nowoczesnych technologii bardzo trudna i bardzo droga; to dosyć przewrotne, ale im dalej w las tym niemniej, chyba tak i podobnie było już niegdyś na przykład w Egipcie, gdzie za czasów pierwszych dynastii Sztuka stała na najwyższym poziomie, a potem była już tylko jednym wielkim powtórzeniem..
Dlatego dzisiaj jest możliwe tylko zapoznanie się z procesem fizycznej produkcji witraży, ale nie jest możliwe odtworzenie klimatu tamtej Sztuki, w odniesieniu do tego rodzaju malarstwa (można przytoczyć jak niezwykle trudne były aspekty renowacji dokonane w XIX wieku przez artystów Lusson i Steinheil witraży dwunastowiecznych z opactwa Saint-Denis, jak tez w tym samym okresie przez M.A. Gerente, renowatora witraży w Bourges i renowacje dokonane w katedrze w Le Mans przez Coffetier.) i uznanie wybitnych cech średniowiecznych witraży i ich efektu dekoracyjnego, naturalnej harmonii i doskonałości, tak nieuchwytnej, jak nieuchwytne są indywidualne niektóre metody wykonania, poparte manierą twórczą artystów. Oto dlaczego pozostanie to dla współczesnych utraconym sekretem witrażystów gotyckich, bo co jest paradoksem – Odrodzenie, które przywróciło zapomniane Sztuki Antyku, utraciło na skutek lekceważenia ledwo odkryte, bardzo ważne cechy Gotyku.
Witraże, Sztuka postawiona naprawdę na najwyższym poziomie w okresie nazwanym przez Vasariego lekceważąco Gotykiem (wiekami barbarzyńskiej Sztuki) zostało zapomniane przez wieki następne. Prawa i Kanon, według którego tworzono witraże w Chartres są optymalne do malowania na szkle, środki wskazane w Instrukcjach, są efektem obserwacji praw optyki i stosowane do produkcji szkieł w XII i XIII wieku, potem zaniedbane, a od XV wieku lekceważone.

 

To, co powyżej, było napisane przeze mnie w celu rozjaśnienia tej odrodzeniowej ściemy o Gotyku 🙂

No i dalej..

źródła, z których korzystam, w wypadku witraży:
Editions Gaud, et Henri Gaud oraz, L’association Les Chevaliers Carnutes
oraz Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siécle
Eugéne Viollet-le-Duc (1856)

09 stycznia 2013 roku

RobertzJamajki

cdn..

You may also like...

15 komentarzy

  1. adamkonrad napisał(a):

    hej!
    no teraz to się obrazek rozjechał na maksa
    ?
    czy tylko u mnie w przeglądarce?
    😀

  2. robertzjamajki napisał(a):

    @AK

    Nie, to ja po raz ostatni poprawiam i edytuje, szlag mnie trafi 🙁

  3. boson napisał(a):

    so what, jak mówią angole – „ładnie” to opisałeś ale nic z tego nie zrozumiałeś, i to po 4 latach…

    weź się w garść i napisz coś od siebie!

  4. Michalina Terkowska napisał(a):

    Barwienie szkła jak tajemnice kuchni. Proporcje przypraw, sekrety

  5. Michalina Terkowska napisał(a):

    Sprawdziłam Vasariego. Pyszałek?

  6. Michalina Terkowska napisał(a):

    Sprawdziłam jeszcze przepuszczalność szyb witraży. W oknie świętych, np SAINT ANDRE w dolnej partii ma dość białych szybek, by na zdjęciach widać było promienie słońca, dochodzące z zewnątrz. Trzeba stanąć we właściwym miejscu, i na twarz widza padnie to Światło

  7. robertzjamajki napisał(a):

    @Michalina Terkowska

    Vasari -pyszalek;
    boson – owszem, to jest ode mnie..

    Właściwym miejscem jest środek labiryntu..

  8. robertzjamajki napisał(a):

    @boson

    To jest remanent (tak poza tym) coś co publikowałem od 2008 roku po różnych portalach jest teraz nie moje?
    pewnie janke&janke cie przysłali 🙂

  9. robertzjamajki napisał(a):

    Nie mam pojęcia dlaczego pani youtube nie wchodzi

  10. Michalina Terkowska napisał(a):

    Wchodzi, może to pana telefon? U mnie się otwiera, ten usunięty przez pana też się otwierał

  11. Michalina Terkowska napisał(a):

    Zajrzę znowu:) gdy będzie nowy tekst

  12. robertzjamajki napisał(a):

    U mnie nie otwiera

Dodaj komentarz

Przejdź do paska narzędzi