Encyclopédie, matka Rewolucji Francuskiej

Kiedyś Mędrcy, prawie u zarania Cywilizacji wymyślili Demokracje. Doktryna ta zaistniała w Atenach, a potem trwała w umysłach i zwojach papirusów. Przetrwała szalonego i ciekawego tego co za Horyzontem Aleksandra, przetrwała obalenie Res Publica, Cezara i panteon despotycznych Imperatorów.

Stalo się tak na skutek przebiegłego, ponadczasowego projektu znanego pod uniwersalnym kryptonimem: „Encyklopedia”

Encyklopedia (z łaciny encyclopaedia z greki klasycznej: ἐνκύκλιos, enkýklios – „tworzący krąg” oraz παιδεία, paideía – „wykształcenie”) – kompendium ludzkiej wiedzy zapisane w formie zbioru artykułów hasłowych, złożonych z haseł (słów kluczowych) i tekstów je objaśniających (zawierających informacje dotyczące tych haseł). Hasła są ułożone w pewnym logicznym porządku, zazwyczaj alfabetycznym, dzięki czemu możliwe jest szybkie odnalezienie właściwej informacji.

Często przyjmuje się, że pomysł księgi składającej się z alfabetycznie ułożonej listy haseł wraz z wyczerpującym wyjaśnieniem ich znaczenia pochodzi od Johna Harrisa, który w 1704 roku opublikował swój Lexicon technicum, aczkolwiek terminu encyklopedia w znaczeniu „całokształt wiedzy” użył po raz pierwszy w 1532 roku François Rabelais. W tytule dzieła encyklopedia pojawiła się w 1559 r. w pracy humanisty chorwackiego Pavao Skalicia (Encyclopaediae seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam profanarum epistemon).

Jednak prace mające charakter encyklopedyczny pojawiły się już dwa tysiące lat temu i powstawały w następnych wiekach, a do nas dotarły poprzez czas prace Marka Terencjusza Warrona –Disciplinarum libri IX (ok. 50 p.n.e.) i oczywiście kompendium wiedzy o świadomości antycznej Pliniusza Starszego –Historia naturalis(I w.).Także z innego kręgu kulturowego Panorama cesarska (Huanglan) (Chiny, ok. 220). W zasadzie Rzymskie Cesarstwo Zachodnie istniało już w tylko w formie szczątkowej, wyludnione, pogrążające się w mroku hord Barbazyncow, a mimo to powstawały na jego terenie prace o charakterze encyklopedycznym, jak Noniusa Marcellusa –De compendiosa doctrina (pierwsza połowa IV w.), czy Marcjanusa Kapelli –De nuptiis Philologiae et Mercuri (między 410 a 439). Te dwie ostatnie pozycje są reprezentacją procesu – przejmowania wszystkich mechanizmów administracyjnych, prawnych i edukacyjnych od rozpadającej się administracji rzymskiej i wymierającej w sposób mniej lub bardziej naturalny elity intelektualnej Imperium Romanum, przez struktury (klasztory) chrześcijańskie, jeszcze nie kościelne, nie stricte katolickie.

Dalej w kryptonim „Encyklopedia” jest wmieszany inny proces.

O ile Wandale zostali przysłowiowymi już niszczycielami specyficznej pofeoceńskiej kultury i gospodarki rzymskiej Afryki Północnej (Africa Proconsulis), to inni barbarzyńcy – Wizygoci, podbiwszy hiszpańskie prowincje (Hispania): Luzytanię, Terrakonę i częściowo Baetikę, przejęli kulturę romańską od takich Medrcow jak Izydor z Sewilli znany z encyklopedycznego Etymologiarum seu originum libri XX (początek VII w.). Jego rodzina liczyła kilku świętych: braci św. Leandra i św. Fulgencjusza oraz siostrę św. Florentynę. Wśród nich najsłynniejszym jest św. Izydor.

Izydor pochodził prawdopodobnie z Nowej Kartaginy w Murcji, ze znakomitej rodziny rzymsko-hiszpańskiej. W czasie najazdu cesarza wschodniorzymskiego na Hiszpanię jego ojciec, Sewerian, miał z żoną i dziećmi uciec do Sewilli w roku 554, gdzie w tym samym roku miał mu się urodzić św. Izydor. Św. Izydor jako chłopiec nie lubił nauki, a zdobywanie wiedzy nie było jego ulubionym zajęciem. Po rychłej śmierci rodziców wychowaniem młodszego rodzeństwa zajął się najstarszy brat, św. Leander, który był wówczas arcybiskupem w Sewilli. Ariański król Wizygotów, Leowigild skazał też na wygnanie św. Leandra (584), pozbawiając go stolicy biskupiej.

Po śmierci św. Leandra św. Izydor został wybrany na jego miejsce metropolitą Sewilli. Przez 35 lat rządził archidiecezją, umacniał Kościół w Hiszpanii, zwołując synody, tworząc szkoły i domy zakonne. Uważał, że należy kształcić młodzież, przekazując jej na wszelkie sposoby wiedzę, aby była mądra i pobożna. Na synodach uchwalano prawa, dotyczące karności religijnej i życia kościelnego. I tak na synodzie narodowym w Toledo (633) ułożono symbol wiary, który przez długie wieki był odmawiany w liturgii nie tylko w Hiszpanii, ale poza jej granicami. Ustalono również dla całego państwa jednolitą liturgię i wyznaczono stałe terminy dla synodów. Mówiono o nim, że polotem dorównywał Platonowi, wiedzą – Arystotelesowi, wymową – Cyceronowi, wszechstronnością – Dydymowi, powagą – św. Hieronimowi, nauką – św. Augustynowi, a jego świętość życia porównywano do św. Grzegorza Wielkiego.

Zostawił także trwały ślad w literaturze kościelnej. Święty Braulion (Nicolas de Bralion), jego uczeń i sekretarz, wymienia 20 zostawionych przez św. Izydora dzieł. Zwalczał w nich arianizm, zostawił wykład prawd wiary i moralności, pisał o dziejach Gotów i Wandalów, którzy opanowali jego kraj. Napisał Chronica Maiora, książkę o cudach natury, której treścią są wydarzenia od stworzenia świata, największym wszakże dziełem, jakie zostawił, to Codex etimologiarum próbę pierwszej naukowej encyklopedii, ogólnej syntezy wiedzy, jaką za jego czasów posiadano.

Św. Izydor z Sewilli uchodzi za najwybitniejszego z biskupów-świętych, jakich wydała Hiszpania. Podczas, gdy Jan Chryzostom uważany jest za największego kaznodzieję Kościoła Wschodniego, tak Izydor postrzegany jest często za autora najpiękniejszych i najcelniejszych kazań Kościoła Zachodniego.

Potem Historia, która lubi się powtarzać oddala Półwysep Iberyjski Islamowi, Maurom..

W starożytności niewielkie królestwo Maure (część Numidii) było handlowym partnerem Kartaginy. Podczas II wojny punickiej dwaj królowie numidyjscy stanęli po przeciwnych stronach, Syfaks wspierał zbrojnie Kartaginę, Masynissa Rzymian, przyczyniając się do zwycięstwa pod Zamą. Również w późniejszych czasach Numidyjczycy to wojowali z Rzymem, to zawierali z nim traktaty pokojowe. Za panowania Jugurty wybuchła wojna, ale król Juba, pierwszy władca nowo utworzonej Mauretanii, był uważany w Rzymie za przyjaciela. Za panowania jego następcy, w rezultacie licznych konfliktów, cały region dostał się w roku 40 n.e. pod panowanie Rzymu, jako prowincje Mauretania Tingitana i Mauretania Caesariensis; obszar wokół Kartaginy był już wówczas częścią prowincji Africa. Władza Rzymu przynosiła określone korzyści dla prowincji, co spowodowało, że ziemie te na stałe wtopiły się w imperium.

W czasach chrześcijańskich działali tu dwaj znakomici przedstawiciele Kościoła – Tertulian i święty Augustyn. Po upadku cesarstwa ziemiami tymi zarządzali królowie germańskich Wandalów, ale w sto lat później przejęli je władcy Bizancjum. Niezależnie jednak od tego, kto panował na wybrzeżu, wnętrze lądu nadal było we władaniu Berberów. W VIII wieku Berberowie przez ponad 50 lat powstrzymywali armie arabskie nadciągające ze wschodu. Szczególnie silny opór stawiła im Kahina, berberyjska prorokini z Awras, w latach 690-701. Jednakże w końcu muzułmanie zapanowali nad całą Afryką Północną.

Do roku 711 muzułmańscy już Maurowie pobili chrześcijańskich Wizygotów i zajęli Hiszpanię. Pod wodzą Tarika i jego następców, w ciągu trwającej blisko osiem lat kampanii, podporządkowali sobie niemal cały półwysep. Następnie przekroczyli Pireneje, ale zostali pokonani przez Franków pod wodzą Karola Młota, w bitwie pod Poitiers w roku 732. Państwo Maurów w latach pięćdziesiątych VIII wieku pogrążyło się w zamęcie wojny domowej, więc dalsze postępy w Europie musiały zostać zaniechane, jak się okazało na zawsze. Maurowie władali niemal całym Półwyspem Iberyjskim, który nazywali Al-Andalus, z wyjątkiem ziem położonych na północnym zachodzie (Asturia, gdzie zostali pobici w bitwie pod Covadongą) oraz większości Kraju Basków w Pirenejach. Jednak już w latach osiemdziesiątych XI wieku królestwo Leónu sięgało Tagu, granicząc na wschodzie z Nawarrą i Aragonią. Przez kilka dziesięcioleci Maurowie władali też prawie całą Afryką północno-zachodnią. I jakkolwiek liczba etnicznych Maurów pozostała w zdecydowanej mniejszości, wiele lokalnych plemion, które przeszły na islam, zaczęło uważać się za ich współziomków.

Wracajmy jednak do Projektu „Encyklopedia”..

Podbój militarny to jedno, a dyfuzja kultury, to sprawa wyboru. Arabscy agresorzy, jak wspomniałem wyżej, mieli już wspaniale romańskie korzenie, także przyjęli wszystko, co pachniało wiedzą w sposób naturalny. Poza tym w kręgu kultur Orientu znalazły się i Aleksandria (z pozostałościami po Wielkiej Bibliotece – jednym z Cudów Antyku) i Cezarea, ze o innych ośrodkach krzewienia wiedzy nie wspomnę. Nie dziwi zatem praca nie Maura co prawda, ale bagdadzkiego filozofa, pisarza i poety Al-Dżahiza – Księga zwierząt (Kitab al-chajwan) (IX w.) również zaliczana do Projektu „Encyklopedia”.

Dalej na Środkowy Wschód zmierzając w naszej wędrowce w czasie i przestrzeni znajdujemy ważne dla Projektu prace dwóch Hindusów: Semadewy (XII w.) i Hemadriego (XIII w.).

Potem Idee zawarte w Projekcie powracać zaczęły w krąg kultury europejskiej. Wincenty z Beauvais opracował Zwierciadło większe (Speculum maius) w XIII wieku, a Brunetto Latini – Skarbiec wiedzy (Li livres dou Tresor) w tym samym czasie.

Idea Encyklopedii nie zginęła w mrocznych wiekach wczesnego Medievalu. Jednak przetrwała w Mędrcach i kopiowanych przez skrybów oraz mnichów zapiskach, jako teoria niemal utopijna. Przez Władców uważana za niebezpieczne marzenie. „Bo lud prosty nie powinien być mądrzejszy od swego króla..”

RobertzJamajki

You may also like...

Dodaj komentarz:

Przejdź do paska narzędzi